Hồi xưa cắt đất cho nhau bằng lời nói, giờ kéo nhau ra Tòa bằng tờ đơn

Mấy bận đi về các tỉnh miền Tây lục hồ sơ vụ án, Như hay đứng ngó mấy bờ kinh, mấy hàng dừa nước xanh um mà lòng dạ xuyến xang. Xứ mình ngộ lắm, đất đai bao la cò bay gãy cánh, tình người thì mênh mông như nước lũ tràn bờ. Hồi mươi mốt năm trước, người ta sống với nhau bằng cái bụng tin tưởng là chính. Cho nhau mượn cái đất cất nhà, cắt cho đứa em cái góc vườn làm vốn liếng nuôi con… tất thảy chỉ cần một cái gật đầu bên mâm rượu, hay lời hứa miệng giữa buổi trưa hè.

Ai dè đâu, thời thế thay đổi, tấc đất bỗng hóa tấc vàng. Miếng đất hồi xưa khỉ ho cò gáy, giờ mở đường lộ lớn một cái là giá trị lên tới hàng tỷ đồng. Và cũng từ đó, những lời hứa miệng năm nào bỗng dưng bay theo gió, nhường chỗ cho những tờ đơn khiếu nại, tố cáo lạnh lùng gửi tới cơ quan chức năng.

Cách đây không lâu, có một chú sáu ngoài sáu mươi tuổi, lặn lội từ miệt dưới lên văn phòng An Luật tìm Như. Chú bận bộ đồ túi bà ba sờn cũ, hai bàn tay chai sần vì mấy chục năm bám ruộng bám cày. Chú vừa ngồi xuống, dở cái nón lá ra là thở dài thườn thượt: Luật sư Như ơi, tui nhục nhã quá. Giờ thằng em ruột tui nó làm đơn thưa tui ra Tòa, đòi lấy lại cái nền nhà tui đang ở gần ba chục năm nay nè.

Gạn hỏi ngọn ngành mới thấu cái sự tình đau lòng. Hồi năm một ngàn chín trăm chín mấy, chú Sáu lập gia đình, người cha già trước khi nhắm mắt có kêu hai anh em lại bên giường bệnh biểu: Thằng Út được phần đất ruộng phía sau, còn cái nền nhà phía trước cho thằng Sáu ở để lo thờ cúng tổ tiên. Lúc đó, anh em gật đầu rầm rập, ôm nhau khóc mướt chứ có ai nghĩ tới chuyện lập văn bản, công chứng, chứng thực gì đâu hà. Chú Sáu cứ thế mà gom góp cất nhà, sinh con đẻ cái, ăn đời ở kiếp trên mảnh đất đó.

Tới năm ngoái, nhà nước phóng cái lộ nhựa ngang qua, miếng đất của chú Sáu bỗng nhiên biến thành đất mặt tiền, giá trị tăng lên chóng mặt. Thằng Út ở dưới quê làm ăn thua lỗ, nghe lời vợ xúi giục, quay sang lật lọng. Vì giấy tờ đất tổng thể ngày xưa đứng tên cha mẹ chưa sang tên cho ai, thằng Út âm thầm đi làm thủ tục kê khai di sản thừa kế, rồi làm sổ đỏ đứng tên nó hết sạch. Xong xuôi, nó đem tờ đơn ra Tòa đòi đuổi vợ chồng chú Sáu đi để nó bán đất. Chú Sáu uất ức quá, khóc nghẹn: Tui giữ cái nghĩa anh em nên hổng đề phòng, ai dè nó nỡ lòng nào cướp công cướp sức của tui…

Nghe câu chuyện của chú Sáu, Như thấy vừa giận vừa thương. Giận vì người ta vì đồng tiền mà đánh mất đi cái đạo lý làm người, thương vì những người hiền lành, chân chất như chú Sáu lại phải chịu thiệt thòi chỉ vì thiếu hiểu biết pháp lý.

Như nhìn chú Sáu, nói thiệt tình: Chú Sáu nè, chuyện này chú sai ở chỗ là quá tin lời nói miệng mà hổng chịu hợp thức hóa giấy tờ. Luật pháp nước mình tuy trọng chứng hơn trọng lời, nhưng chú đừng có quá tuyệt vọng. Luật đất đai và án lệ hiện hành vẫn có những quy định bảo vệ người quản lý, sử dụng đất ổn định, lâu dài và có công sức đóng góp, tôn tạo đất đai.

Sau đó, Như cùng đội ngũ luật sư An Luật bắt tay vô việc. Như hướng dẫn chú Sáu đi tìm lại những giấy tờ đóng thuế đất từ mấy chục năm trước, đơn xin sửa chữa nhà có xác nhận của chính quyền địa phương qua các thời kỳ, và đặc biệt là nhờ những ông bà cao tuổi trong xóm đứng ra làm chứng về lời trối trăn của người cha năm xưa.

Mấy bận ra Tòa, thằng Út cứ khăng khăng đưa cái sổ đỏ mới toanh ra đòi đất. Nhưng Như đã đưa ra những bằng chứng đanh thép chứng minh chú Sáu đã sử dụng đất liên tục, công khai từ trước khi có luật đất đai mới, và việc thằng Út tự ý đi làm sổ đỏ một mình là gian dối, vi phạm quyền lợi của người đồng thừa kế. Kết quả, Tòa tuyên hủy cái sổ đỏ đứng tên một mình thằng Út, yêu cầu phân chia lại di sản theo đúng công sức đóng góp và hiện trạng sử dụng đất của chú Sáu. Chú Sáu giữ được cái nhà, cái bụng nhẹ nhõm đi về.

Mấy bạn thấy đó, cái bài học nói miệng này ở miền Tây mình nhiều vô số kể. Qua câu chuyện của chú Sáu, Như chỉ muốn nhắn nhủ một điều nghe thực tế nhứt: Thương nhau, tin nhau là tốt, nhưng làm ơn làm nghĩa gì cũng phải để lại cái chữ trên giấy trắng mực đen.

Lúc tình cảm còn mặn nồng, dắt nhau ra văn phòng công chứng làm cái giấy tờ rõ ràng hổng có gì là ngại ngùng hết trơn á. Đó hổng phải là tính toán, mà là cách mình bảo vệ cái tình nghĩa đó để sau này giông bão có ập tới, anh em cũng hổng vì miếng đất mà cự nự, xào xáo nhau đứng trước công đường.

Đừng để tới lúc bể nồi cơm rồi mới xách đơn đi tìm luật sư, lúc đó cái nghĩa nó rách nát, vá lại trầy da tróc vảy lắm nhen…